ALLE KUNST IS NOGAL NUTTELOOS

Oscar Wilde (1854-1900) was een toneelschrijver, schrijver, dichter en estheet van Ierse afkomst die er revolutionaire denkbeelden op nahield.

Hij schreef: ‘Alle kunst is nogal nutteloos’.

Een nogal verontrustende gedachte voor wie net een duur kunstwerk heeft aangeschaft. Wilde bedoelde dat kunst alleen de waarde heeft, die wij eraan toekennen op grond van wat het met ons doet. Voor de kunstenaar is het een reflectie van innerlijke gevoelens, en wij kijken er naar omdat het kunstwerk iets in onszelf reflecteert.

Kunst is dus alleen zinvol als wij er betekenis aan geven. Het nut van kunst is het nut dat wij er aan toekennen. Ergo: kunst is de spiegel van de toeschouwer.

“Het enige excuus voor het maken van een nutteloos ding is dat men het intens kan bewonderen,” voegde Wilde daar aan toe.

De Franse kunstenaar Marcel Duchamp presenteerde in 1917 een alledaags voorwerp als een kunstwerk. Het was een pissoir, ook wel pisbak genoemd. Het kunstwerk is in 2004 door een panel van 500 kunstkenners verkozen tot meest invloedrijke kunstwerk van de 20e eeuw.

Ik zag onlangs in het MOMA in New York een ander kunstwerk van Duchamp: een fietswiel, geschroefd op een krukje. Het zou mij weinig moeite kosten om een fietsstuur  op een vioolkist te monteren, maar merkwaardig genoeg kom ik daarmee nimmer in het MOMA terecht.

Wat een pissoir aan reflectie van innerlijke gevoelens veroorzaakt, is mij niet duidelijk. Wat het aan gevoelens voor schoonheid losmaakt ook niet. Het heeft wel geleid tot extremen excessen als de pindakaasvloer van Wim T. Schippers.

In mijn optiek is de kunstwereld de weg kwijt. Vernieuwing is kennelijk alleen mogelijk met vreemde fratsen en als de kunstelite dat omarmt, is het opeens kunst. Ik noem het een kunstje.

Daarom start ik binnenkort de European Arts Embassy, een website waarop kunstenaars artistiek ambassadeur van hun land zullen zijn. Kunstliefhebbers kunnen iedere dag op één van de vijf getoonde werken stemmen en zo via publieksparticipatie laten weten wat zij onder kunst verstaan. Een experiment dat past in de tijdgeest en boeiende resultaten kan opleveren.

Komt dat zien! Komt dat zien! Vanaf 1 december online via www.artsembassy.org.

Daar leer je naar kunst kijken, ervan te genietenen het te waarderen.

Dat gevoel heb ik bepaald niet als ik in een café mijn blaas leeg in een urinoir.

Frans H.J. van der Beek